0’SAN ET YE, B’YSEN SÜT İÇ!

Temeli 1980’lerde James D’adamo tarafından ortaya atılan “kan grubuna uygun beslenme”, sağlıklı ve fit olmak isteyenlerin çok rağbet ettiği bir diyetti. D’adamo’nun oğlu Peter D’adamo’nun, bu diyeti detaylandırıp daha sistematik bir hâle getirerek oluşturduğu “Genotip Diyeti” de tamamen kişiye özel hazırlandığı için büyük oranda etkili. Konuyu diyetin Türkiye’deki uzmanı Yaman Akalın’dan dinledik. Kan grubuna ve genotipe uygun beslenme tüyoları aldık.

Nasıl doğru beslenilir? Her an, her yerde karşıma çıkan diyet listeleri ne kadar faydalıdır? Sağlığıma zararı var mıdır? Benim vücuduma ne kadar uygundur? Uygunsa niye kilo veremiyorum?
Bu soru yağmuru dönem dönem herkesin kafasını meşgul eder. Bir yanda patates kızartmaları, baklavalar, asitli içecekler ahenkle dans ederken, iradeye hâkim olup doğru beslenmek, yediğimiz lokmalara sınır koymak önemli ve hassas bir konudur. 80’li yıllarda ortaya çıkan kan grubuna uygun beslenme diyeti de bu durumun farkında olup, beslenmesine dikkat edenlerin çok rağbet ettiği bir diyetti. ABD’li bilim insanı James D’adamo, “One Man’s Food” (Bir Adamın Yemeği) adlı kitabında kan grubunun sağlıklı yaşam üzerindeki etkisini anlatıp, çözüm önerileri sunmuştu. Bu diyet, uygulayanların yüzde 70’inde mükemmel sonuç vermesi itibarıyla hâlâ geçerliliğini korurken, D’adamo’nun oğlu, Dr. Peter D’adamo babasının bulduğu diyeti detaylandırıp daha kişiye özel hâle getirerek “genotip diyeti”ni oluşturdu. Kan grubu ve genotip diyetlerini, diyetlerin Türkiye’deki uzmanı, Yüksek Mühendis Yaman Akalın’dan dinledik. Kendisi de yüksek tansiyon, hipoglisemi ve reflü gibi rahatsızlıklardan mustarip olduğu için bu diyetleri uygulayan ve çok olumlu sonuçlar alan Akalın’a göre kan grubu insan hayatında çok önemli bir etken. Şöyle ki; gıdalarda bulunan lektin denen proteinin kan hücrelerine yapışıp çökerttiği, bunun da insan kan gruplarıyla etkileştiği 1940’larda ortaya çıkmış bilimsel bir gerçek. Bu araştırmalara bakınca, bazı hastalıkların bazı kan gruplarında daha sık görüldüğü ortaya çıkmış. Mesela ülser ve manik-depresif rahatsızlıklar en fazla 0 grubunda; kalp, damar, diyabet ve bazı kanserler A’larda görülüyor. B grubunda obezite gibi metabolizmik rahatsızlıklar, kalp, damar rahatsızlıkları, idrar ve solunum yolları problemleri görülüyor. Kan grubunun bir diğer önemi de kan grubu antijenlerinin, bağışıklık sisteminin en aktif askerleri olması. Yani vücuda bir gıda maddesi ya da mikrop girdiğinde dost mu düşman mı, buna kan grubu antijenleri karar veriyor. O yüzden yediğiniz bir şey yanlışsa vücut onun için savaşarak enerji harcıyor. Dolayısıyla kişi kan grubuna uygun beslendiğinde vücut, enerjisini boşa harcamayıp hastalıklara daha dayanıklı oluyor. Kan grubu, sindirim sistemini de etkiliyor. Mide asidi en yüksek olan grup 0, en düşük olansa A grubu. 0 grubundaki birinin yiyip rahatlıkla hazmettiği bir besin, A’lar için kâbus olabiliyor. Akalın, kan grubu diyetinin etkilerini şöyle anlatıyor: “Üç dört haftada beliniz inceliyor. Kas dokunuz artıyor, yağ dokunuz azalıyor. Genellikle birinci aydan sonra kilo kaybı başlıyor. Vücut tekrar yağ yakmayı öğreniyor. Doğadaki hayvanlara baktığınız zaman onlar kendilerine neyin faydalı olduğunu biliyorlar. Ev kedisine çikolata yedirebilirsin ama sokak kedisi asla yemez. Bu diyetle siz de doğanıza neyin uygun olduğunu öğreniyorsunuz. Sonra öyle bir süreç ki, aylarca hatta yıllarca her gün bir şeyin daha iyiye gittiğini hissediyorsunuz. Daha canlı, enerjik, mutlu oluyorsunuz.” Akalın, kan grubu diyetinin kilo vermek için değil sağlıklı yaşamak için uygulanması gerektiğinin altını çiziyor. Kilo vermek bunun getirilerinden yalnızca biri. Akalın devam ediyor: “Gençlerde akneler kayboluyor, cilt daha berrak oluyor. Daha az hastalanmaya başlıyorsunuz.” Akalın’ın, astım başlangıcı olan oğlu da bu diyeti uyguladıktan sonra hastalıktan kurtulmuş.


Genotip diyetiyle genlerinizi ehlileştirin

Kan grubunun, insanlar arasında ne kadar önemli farklılıklara yol açtığı ortada. Bu nedenle kan grubu diyeti insanların yüzde 70’inde mükemmel sonuç verirken geri kalanında iyi ama mükemmel olmayan sonuçlar veriyor. Bunun nedeni, sağlıklı yaşam hususunda tek faktörün kan grubu olmaması. Bizi biricik yapan genetik kodlarımız da sağlık risklerini aza indirmek ve kaliteli bir hayat yaşamak için oldukça önemli bir etken. Peter D’adamo da bunu göz önünde bulundurarak, babası James D’adamo’nun bulduğu kan grubu diyetini geliştirip detaylandırarak “Genotip Diyeti”ni bulmuş ve uygulamaya başlamış. Konuyu, bu diyetin de uzmanı olan Yaman Akalın detaylandırıyor: “Genetik kodlarımız anne karnındayken oluşuyor. Annemizin hatta anneannemizin hamileyken nasıl beslendiği bile bizim genetik kodlarımızı ve sağlık risklerimizi etkiliyor. Anne karnında çok iyi beslenmeyen biri sanki kıtlık dünyasına gelmiş gibi yediğini depoluyor. Sonra da ‘ne yesem yarıyor’ diyen grup oluşuyor. Ama bu kader değil, çünkü beslenme şeklimizi ve hayat tarzımızı değiştirerek iyi genleri konuşturup, kötü genleri susturabiliriz. Tıpkı bir ekolayzır gibi.”
Peki kişinin genotipi nasıl belirleniyor? Yani tamamen kişiye özel olan genotip diyetini uygulamak isteyen biri hangi aşamalardan geçiriliyor?
Öncelikle kan grubu, rh faktörü ve parmak izi alınıyor. Kişinin genetik yapısıyla ilgili ipucu verecek ölçümler yapılıyor. Mesela kafa yapısı, kafatasının uzunluğu, genişliği, çene açısı, işaret ve yüzük parmaklarının birbirlerine oranı, kişinin boyu, gövde-bacak oranı, uyluk-kaval kemiği oranı gibi ölçümler yapılıyor. Kişinin aile geçmişindeki rahatsızlıklar araştırılıyor, varsa tahlil sonuçlarına da göz atılıyor. Bu detaylı tetkikler sonucunda ortaya altı tane grup çıkıyor; hunter, gatherer, teacher, explorer, warrior ve nomad. Birey, bunlardan birine ait oluyor ve grubuna uygun öneriler alıyor. Ancak genotip diyeti o kadar kişiye özel ki, bir hunter’la başka bir hunter’ın diyeti birbirinden çok farklı olabiliyor. Sonuçta, bireyin sağlık riskleriyle ilgili önemli ipuçları veren bu araştırma sonucunda kişiye özel diyet hazırlanıyor ve yaşam tarzı öneriliyor. Sağlık risklerinin neler olduğu belirtiliyor. Genetik riskler asgariye indirilip kişiyi daha sağlıklı ve uzun ömürlü hâle getiriyor.


Genotipiniz ne?

Hunter (Avcı):

Hunter’lar 0 grubundan çıkar. Fiziksel özellikleri; bilekleri ince, tendonları görünür, yüzük parmağı işaret parmağından daha uzun, bacaklar gövdeden uzun, alt bacak üst bacaktan uzundur. Bağışıklık sistemi en güçlü gruptur. O kadar güçlüdür ki, zaman zaman kendine bile zarar verir.

Gatherer (Toplayıcı):

0, B ve AB’lerden oluşur. “Su içsem yarıyor” diyenler genelde Gatherer olur. Ana rahminde çok iyi beslenemedikleri için, kıtlık dünyasına doğduğunu düşünüp ne bulurlarsa depoluyorlar. Ne kadar kısarlarsa o kadar depoluyorlar. Diyet yaparken daha çok kilo alanlardır. Bağışıklık sistemleri güçlüdür.

Teacher (Öğretmen):

A ve AB grubundakiler genellikle Teacher olur. Çok dost bir bağışıklık sistemleri vardır ancak kanser gibi bazı önemli rahatsızlıkları çok geç fark ettikleri için ciddi sorunlarla karşı karşıya kalabilirler.


Explorer (Kaşif):


Bütün kan grubundakiler bu gruptan olabilirler. Özellikle rh faktörü negatif olanlar… Vücut ve yüzlerinde hafif asimetri olur. Kadınlarda bir göğüs diğerinden farklıdır ve çok kendine özgü karakterleri vardır. Aykırıdırlar. Bağışıklık sistemleri ve çevreye adaptasyon kabiliyetleri çok yüksektir.

Warrior (Savaşçı):

Genellikle A grubundakilerden oluşur. Savaştan kurtulup, yeniden medeniyeti kuracak gruptur. Yapacak çok iş vardır. Sürekli çalışması gerekir. Tüm yoğunlukta her şeye vakit ayırırlar. Hızlı yaşlanırlar. Yüzlerinde çok çabuk çizgiler oluşur. Ortalama ömürleri kısadır.

Nomad (Göçebe):

B ve AB grubu olanlardan oluşur. Uçlarda gezen bir genotiptir. Çevresel faktörlere çok hassastırlar.


Kan Grubuna Uygun Beslenme Rehberi


0 grubu: “Buğday ve undan uzak dur!”

Bu kan grubundakiler için en kötü besinler buğday ve makarna dâhil tüm unlu mamuller. Mısır, mercimek, patates, süt ve süt ürünlerini de kesinlikle yememeliler. Kalsiyum almak için yeşil gıdalar ve badem yemeleri uygun. En faydalı şey, yağsız kırmızı et. Otlak hayvanının etini yağlı da yiyebilirler. Otlak hayvanı tahıl yemediği için zayıflatıcı etkisi de vardır. Pırasa ve karnabahar dışında tüm sebzeler, portakal, mandalina ve kivi hariç tüm meyveleri yiyebilirler. Balık da bu grup için faydalı besinlerden. Günde üç öğün yemek yemeliler. Taş devrinde nasıl beslenildiğini düşünün. 0’ın ne yemesi gerektiğini anlarsınız. Egzersize gelince… 0 grubundaki biri sağlıklı ve mutlu olmak için çok aktif olmalı. Hareket ettikçe kendilerini iyi hissederler.

A grubu: “Sindirimi hızlandırmalı!”

Bu grubun kesinlikle uzak durması gereken besinler kırmızı et, domates, biber, patlıcan, patates, süt ve süt ürünleri… A grubunun sindirimi yavaş olduğundan kırmızı eti hazmetmesi oldukça zordur. Sindirimi hızlandırmak için yapmaları gereken, her sabah bir bardak ılık suyun içine yarım limonu sıkıp içmek. “Peki ne yiyeceğiz?” derseniz, bitkisel proteinler ve bol sebze tüketmek sizin için en iyisi. Özellikle börülce, mercimek ve soya çok faydalı. Kolay bulunmasa da saf çavdar ekmeği yemelerinde fayda var. Portakal, mandalina hariç tüm meyveler emirlerinde. Sık ve az yemeliler. Bu gruba uygun egzersizlerse yoga ve meditasyon gibi rahatlatıcı egzersizler.


B grubu: “Temel gıdanız süt ürünleri”

Tavuk, domates, mercimek, mısır ve buğdaya yaklaşmamaya çalışmalılar. Diğer gruplara zararlı olan süt ve süt ürünleri bu grubun temel gıdası. Kuzu eti, yulaf ve pirinç çok faydalı. Bolca sebze yemeli. Uygun egzersiz, A grubunda olduğu gibi yoga ve meditasyon gibi rahatlatıcı egzersizler.

AB grubu: “Kuru fasulye gaz yapar!”

Bu grup hem A’dan hem B’den etkilenir. Yememesi gereken gıdalar şunlar: Kuru fasulye, biber, dana eti, mercimek, enginar. Sebze ve süt ürünü ağırlıklı beslenmeli. Egzersizleri de yine yoga ve meditasyon.

Tüm gruplar yapmalı:

*Her gün, kilonuzun otuzda biri kadar su içmelisiniz.
*Mümkünse içtiğiniz suyun her litresine bir çimdik ham deniz tuzu katarsanız suyun götürdüğü mineralleri vücudunuza geri yüklemiş olursunuz.
*Organik beslenmelisiniz.
*Kızartma ve domuz eti herkese yasak!


Yaman Akalın’a göre beslenmeyle ilgili doğru bilinen yanlışlar:


“SÜT kalsiyum deposu olduğu için herkes tüketmelidir.”

Kim diyor bunu? Sütteki şekerlerden biri galaktoz. A veya 0 grubundansanız süt içtiğiniz zaman B grubu kan almış gibi vücudunuz tepki verir. Tabii ağızdan aldığınız için daha hafif olur. Boğazınız gıdıklanır.

“KIRMIZI ET herkese enerji verir.”

Kırmızı et sindirimi çok zor bir besindir. O nedenle herkes yememeli. Özellikle sindirimi çok yavaş olan A grubu sindiremez. Midelerinde uzun süre kalır, şişkinlik ve gaz yapar. Yemekte ısrar edilirse zamanla kilo fazlası, toksin arttırıcı etki yapar. Ama 0 grubu için vazgeçilmezdir.

“Her SEBZE herkese faydalıdır.”

Her sebze herkes için faydalı değil. Mesela 0 grubu karnabahar yerse sindiremez, müthiş gaz olur. A grubundakilerin de lahanadan uzak durmaları lazım.

“Kan Grubu Diyeti”ni uygulayanlar anlatıyor


E.K. (25 yaşında, FMF hastası olduğu için diyete başlamış)
Teşhisi epey yanıldıktan sonra konmuş bir Akdeniz Ateşi (FMF) hastasıyım. Doktor almam gereken ilacı söyleyip göndermişti fakat ilacı hep aynı dozda aldığım hâlde çok yoğun atak dönemleri oluyordu. Daha sonra, çevresinde FMF hastası çok insan olan biri, kan grubuna göre beslenip iki sene hiç atak yaşamayan tanıdıkları olduğunu söyledi. Biraz inat ettikten sonra, atakların sıklaşıp yaşam kalitemi ciddi anlamda düşürdüğü bir dönemde başlamaya karar verdim.
Uygulamaya başladıktan sonra sağlığım çok düzeldi ve enerji seviyem genel olarak arttı. Bir kere, aylardır hiç FMF atağı yaşamadım. Şimdi o yoğun ataklı dönemleri düşündüğümde, genellikle beslenmeme eklediğim şeylerle bağlantı kurabiliyorum. Çok kolay bir şekilde olumlu ya da olumsuz olarak nitelenemeyecek bir şey ise, vücudun almadığı maddelere hassasiyetinin artması. Eskiden de yediğim ve zaman zaman rahatsız eden şeyler, şimdi çok çabuk semptomatik olarak rahatsız ediyor. Fakat bu bir yandan aslında vücudun o maddeleri ne kadar istemediğini ve başından beri aslında zorlandığını gösteriyor.  Benim için yöntemin getirdiği sağlık avantajları herhangi bir zorluktan çok daha önemli. Dolayısıyla, bu zorluklar birincil önemde değil benim için. Ancak un ve domates yememek tabii ki dışarıda bulunabilecek uygun yemekler açısından çok kolay olmuyor. Ancak dışarıdan büyük bir mahrumiyet veya zorluk gibi görünen durum, benim için aslında artan bir hayat kalitesi ve sağlık seviyesi demek. Kan grubu diyetine hâlâ devam ediyorum ama yakında genotip diyetine geçmeyi düşünüyorum. Benim sağlık durumum biraz daha farklı olmakla birlikte, genel sağlık ve enerji seviyesi gibi nedenlerle kesinlikle herkese öneriyorum.

Ünay Kızıltan, 55 yaşında
Bu diyeti epey bir aradan sonra yeniden buluştuğumuz eski bir arkadaşımdan öğrendim. Kendisinin, bu diyet sayesinde nasıl, aldığı bütün ilaçlardan ve fazla kilolardan kurtulduğunu anlatınca ilgim daha da arttı. Son birkaç yıldır, alışkın olmadığım bir kiloya ulaşmış ve bütün gayretlerime, bol sebze ve meyveye dayanan toksin atıcı diyetlere ve spor yapıp yüzmeye karşın bu fazla kilolardan kurtulamamıştım. Ayrıca her zaman özenle ve dengeli beslenen biri olmama karşın, nedense son zamanlarda, eskiden hiç olmayan bir mide yanması ve şişkinlik sorunum olduğunu da eklemeliyim. Arkadaşımla konuşurken, kan grubu ve genotipi çıkarılarak verilen rejim listelerinin kişiye özel olduğu için, ne kadar farklı olacağını da net olarak gördüm. Bu nedenle, temelde fazlalıklardan kurtulmak ve geniş anlamda da, daha sağlıklı yaşamak için bu rejimi uygulamaya başladım. Uygulamadan, henüz tam olarak uygulayamadığım adaptasyon sürecinde dahi memnun kaldım. Şişkinlik hissi ve yanma hali kısa zamanda yok oldu. Beni en çok şaşırtan, buğday ürünlerini keser kesmez bu kadar net bir sonuca ulaşmak oldu. Bu şekilde beslenmek çok kısa zamanda, hiç rahatsızlık duymadan çok iyi kilo verebilmek ve kendini çok iyi hissetmek sayesinde, genel olarak yaşam kalitemi olumlu etkiledi tabii.
Yöntem ilk başlarda, en azından benim için hiç de fazla zorlayıcı olmadı. Yapı olarak, inandığım bir şeyi kolaylıkla uygulayan biriyimdir. Hele kısa zaman içinde, olumlu sonuçlara ulaşabildiğim için bu başlangıç süreci beni daha da gayretle ve tam olarak, yani artık kaçamak yapmadan uygulamaya teşvik etti. Bu süreçte, üç hafta gibi kısa bir sürede dört kilo verdim. Sadece bir defa, ani bir kahve krizi yaşadım ve koşarak gidip hazır kahvelerden birkaç tane alıp hem sütlü hem de şekerli olarak (kahve 60 gün sonra azar azar başlamam önerilen, süt ve şeker ise bana kesinlikle yasak olanlar listesindeydi) ardı ardına içtim. Ve tabii bir anlamda rahatladım ama ertesi sabah solunum yollarımda, iki paket sigara içmiş gibi bir doluluk hissi olunca, diyetin ne demeye geldiğini daha iyi anladım. Bence en önemlisi, bedeninizin de, sizin onun iyi işlemesine uygun bir yakıt türü kullanmaya başladığınızı derhal anlayıp sürece uyumu hızla yapması. Verilen miktarlarda yemeye özen gösterdiğinizde, hem çok hızla fazlalıklardan kurtuluyor hem de sağlık açısından ne kadar rahatladığınızı anlıyorsunuz.

Güler Miyak Ferah
Bu uygulamayı Yaman Bey’den öğrendim. Sağlıklı yaşamak, bağışıklık sistemimi kuvvetlendirmek ve yaşlanmayı mümkün olduğunca ertelemek fikri ile uygulamaya karar verdim. Bu düşünceye inanmamın nedeni ise Yaman Bey de gördüğüm enerji ve zindelikti. Karşımda bu uygulamanın kanıtı vardı. Denemeye karar verdim ve benim için yeni bir hayat başladı.
Uygulamadan son derece memnun kaldım. Bir beden zayıfladım. Fiziğim orantılı ve daha düzgün oldu. Sağlık kısmına gelince; bağışıklık sistemim güçlendi. Çok sık nezle, anjin olurdum; hastalanmayı unuttum. Çocukluğumdan beri kronik egzamam vardı. Merhemler tekrarlanmasını engelleyemezdi. Artık yok. Sivilce lekelerim geçti. Psikolojik yöndense; fazla kaygılı, heyecanlı ve panik bir yapım vardı. Şu an her normal insan gibi yaşanması gerekeni yaşıyorum sadece.
Yaklaşık 16 ay önce sezaryenle doğum yaptım. Çok rahat uyandım. Yataktan ilk kalkışımda çok zorlanmadım. Hatta hemşirem “şu ana kadar ilk defa siz bir kerede kalktınız” diye şaşırdı. Sezaryenden kaynaklanan klasik gaz sancısını çekmedim. Çok rahat bir hamilelik dönemi yaşadım. Gebelik şekerim ya da gebelik tansiyonum olmadı. Vücudum ödem yapmadı. Ne kadar çok uyursam uyuyayım ayılmam ve yataktan kalkmam uzun sürerdi. Şu an zinde kalkıyorum. Enerjim yüksek. İlk başlarda sevdiğim yiyeceklerle vedalaşmaktan biraz rahatsızdım. Sonra faydalarını tecrübe ettikçe yemek istemedim. Vazgeçtiklerimin yerine alternatif çeşitler üreterek yeni bir damak tadı oluşturdum.

Peter D’adamo kimdir?

Dr. D’adamo 1982’de Bastyr Üniversitesi’nde Naturopatik Doktorası yaparak Naturopatik Fizikçi unvanını aldı. 20 yıldır doğal ürün ve ilaçlar üzerine yaptığı çalışmalarıyla tanınıyor. Özellikle kan grupları ve beslenmeyle ilgili araştırmalarının büyük önemi var. 1990’da Amerikan Naturopatik Fizikçiler Birliği tarafından Yılın Fizikçisi seçilen D’adamo 2001’de Instıtute for Human Individuality’i (İnsan Bireyselliği Enstitüsü) kurdu. 2009’da Bridgeport Üniversitesi’nde ilk “Bireyselleştirilmiş İlaç” kavramını buldu ve naturopatik eğitimde kullandı. 1996’da yayımlanan “Eat Right 4 Your Type” (Grubuna Uygun Beslen) kitabı onu uluslararası bir yazar ve doktor haline getirdi. D’adamo’nun kitapları NY Times’ın çok satanlar listesine girdi. 1999’da “en çok merak uyandıran doktor” olarak anıldı. İlk kitabı “Eat Right 4 Your Type” “Tüm Zamanların En Etkili Sağlık Kitapları”ndan biri seçildi.

VE “ESMOD” TÜRKİYE’DE

1841’de Fransız İmparatoru III. Napolyon’un eşi İmparatoriçe Eugénie’nin özel terzisi Alexis Guerre Lavigne’ın terzileri eğitmek amacıyla açtığı ESMOD, bugün Paris’ten Dubai’ye tam 14 şehirde moda eğitimi veriyor. Nihayet İstanbul’a da demir atan okul, eğitime Eylül ayında başlayacak.

Her şey İmparator III. Napolyon’un sevgili eşi, İmparatoriçe Eugenie’nin özel terzisinin başının altından çıktı. Aynı zamanda ilk prova mankeninin de mucidi olan Alexis Guerre Lavigne adlı muhteşem zat, ülkedeki diğer terzileri de kendisi gibi maharetli olmaları için eğitmek amacıyla ESMOD’u kurdu. Bu basit açılışı yaparken, okulun yüzyıllar boyunca çap genişleterek, misyon değiştirerek dünyanın en prestijli moda okullarından biri olacağından bihaberdi kuşkusuz. ESMOD şu anda Paris, Dubai, Sao Paulo, Berlin, Oslo gibi şehirlerde modaya heves eden genç yetenekleri eğiten oldukça önemli bir kurum. Son olarak İstanbul Fındıklı’da açılan, eğitimine Eylül itibariyle başlayacak olan okul, Türk moda endüstrisinin dünyaya açılması için kaçmaz bir fırsat gibi görünüyor.

ESMOD Türkiye Genel Müdürü Nadine Masoud, okulu açmadan önce Türkiye pazarını enikonu araştırmış. Türkiye’de modaya yoğun ilgi olduğunu ancak moda eğitiminin tekstilden öteye gitmediğini gözlemlemiş. Şöyle diyor: “Elinizde iyi pamuk var, iyi ipek var. Bu kaynaklar iyi eğitimle, doğru değerlendirilmeli. Türkiye’de farklı alanlarıyla moda eğitimi veren, kapsamlı bir okul olmadığı için ESMOD gibi uluslararası bir okula ihtiyaç vardı.”

“Moda sektöründe eleman açığı var”

ESMOD’da her ülkede haftası haftasına aynı müfredat ve program uygulanıyor. Masoud’un söylediğine göre tasarlanan kıyafetler ülkelerin kültürüne adapte ediliyor. Yani teknik aynı, yaratılan ürünler farklı. Masoud bunu her ülkede ilham alınan şeylerin farklı olmasına bağlıyor.

ESMOD’un diğer moda okullarından en önemli farkı yalnızca tasarımcılık değil iletişimden pazarlamaya tüm alanlarda eğitim vermesi ve moda sektörünün tüm sahaları için eleman yetiştirmesi. Okulda moda tarihinden tekstile, çizimden moda fotoğrafçılığına kadar pek çok alanın üstünde duruluyor. Bu mevzu esasen en can alıcı noktalardan biri. Çünkü moda sektörü denince akla genellikle tasarımcılık geldiği için çok sayıda elemana ihtiyaç duyulan diğer sahalar boş kalıyor. ESMOD açılırken de iletişim ve pazarlamayla ilgili çalışan açıklarını, Türkiye’den talep olmadığı için İtalya’dan birilerini getirerek kapatmak zorunda kalmışlar. Okul, farkını iş bulma konusunda da ortaya koyuyor. Masoud’un söylediğine göre mezunlarının yüzde 85’i ilk altı ay içinde farklı sahalarda işlere girebiliyorlar.

Bir önemli nokta da, diğer okullarda eziyet hâline gelen “çizim” derslerinin burada farklı bir yeri var. Masoud, çizimin modada çok önemli olduğunu ama tasarımla uyumlu olması gerektiğini söylüyor ve ekliyor: “Çok iyi çiziyor olabilirsin ama çizdiğin tasarım hayata geçebilir mi? Satılabilir bir ürün olur mu? Hepsini öğrenmen gerekir.” Masoud’a göre Türkiye’nin moda alanındaki en önemli eksiklerinden biri tasarımcıların koleksiyon üzerine çalışmaması. ESMOD üç yıllık uzun eğitiminde bu konunun üzerinde de özellikle duruyor.

Okulun eğitimi İngilizce. Özellikle ana derslerin hemen hepsini yabancı öğretmenler verecek. Moda Tarihi, Tekstil gibi derslerde lokal öğretmenler de yer alacak. Okulun sanat direktörlüğünü ise yine bir ESMOD mezunu olan, DİCE KAYEK markasının yaratıcılarından Ece Ege yapacak.

“Türk modası dünyaya açılacak”

Peki uluslararası şöhreti ve prestiji olan okul Türk moda endüstrisini nasıl etkiler? Masoud yanıtlıyor: “Türkiye’de insanlar kendi markalarını yaratıyorlar artık. Ayakta kalmak için iyiyi üretmek zorunda olduklarını anladılar ve kendi markalarını geliştirdiler ama markalar uluslararası değil. Birçok ünlü tasarımcı var ama onları siz tanıyorsunuz sadece. ESMOD’da eğitim alan bir tasarımcı, ürününü Tokyo’ya ya da başka şehirlere gönderebilecek. Her yıl, yıl boyunca uluslararası defileler ve yarışmalar düzenlenecek. Öğrenci, eğitimine ESMOD’un başka şehirdeki bir okulunda devam edebilecek. Ben bu sayede Türkiye’den çok sayıda uluslararası genç tasarımcı çıkacağına inanıyorum.”

Okula giriş prosedürü ise şöyle: Önce iki saatlik bir genel-kültür sınavı. Ardından sözlü mülakat. Ana derslerin İngilizce verileceğini belirtmiştik. İyi derecede İngilizce bilmek de şart oluyor bu durumda.

Yolların “kaplan”ları

Kolda dövmeler, sırtta deri yelekler, parmaklarda kocaman, gümüş yüzükler… Ancak karşıdan bakınca “siyah giyen adamlar” kıvamında durmalarına aldanmamakta fayda var. Zira “Anadolu Kaplanları Motor Sporları Derneği”ni de kuran bu beyler dernek lokalinde toplaşıp okey oynamakla yetinmemişler. Öncelikle kendi aralarında emsaline rastlaması zor bir dayanışma kurmuşlar. Bununla da yetinmeyip yardım kampanyaları düzenleyerek ve kendi ideolojileri doğrultusunda siyasi meselelerde duruş belirleyerek ellerini muhtelif taşların altına da yerleştirmişler.


*“Anadolu Kaplanları” ne zaman kuruldu?

Alp Akgün (Yol kaptanı): Bu aslında 2000’den beri var olan bir grup ama dokuz kişilik bir ekip tarafından 2004’te resmen kuruldu. Yani resmîleşip MC formatını alması 2004’ü buldu. MC formatı, kulübün uluslararası platformda geçerli olan bir açılımı.

Volkan Yüksel (Başkan): Aslında dediği gibi önce başka bir kulübümüz vardı ama biliyorsunuz nerede kalabalık var, orada işler yürümez. Dağıldık. Birbirinin duruşunu beğenen birkaçımız toplanıp Anadolu Kaplanları’nı kurduk. Şimdi derneğiz: Anadolu Kaplanları Motor Sporları Derneği…


*MC formatını herkes bilmez herhalde. Bu formatı vermeleri için ne gerekiyor?

A. A.: Uluslararası platformlarda geçerli olan bazı kriterler var. Hayatta motosikleti farklı bir noktaya taşımanız lazım. Temeli de kardeşlik. Biz ülkemizde MC formatında kurulan ilk kulübüz. Türkiye’de şimdi birkaç tane daha böyle kulüp var.


“Okey de oynuyoruz, barda da takılıyoruz”

*Neden böyle bir grup kurdunuz peki? Amacınız neydi?

A. A.: Vallahi aslında temel nokta motosiklete binmek. Bunu da yanımızda güvenebileceğimiz, kardeş yerine koyabileceğimiz arkadaşlarımızla birlikte yapmak istedik. Yarın bir gün, Allah göstermesin cenazemizi kaldıracak arkadaşlarımız olsun yanımızda. Biz buna “mahallenin çocukları” da diyoruz. Şubelerimiz de var. Uşak’ta, Side’de, Eskişehir’de, Bursa’da ve Ankara’da…


*Toplanıp ne yapıyorsunuz peki? Dernek ritüeli olarak lokalde biraraya gelip okey oynuyor musunuz?


A. A.: Temel noktamız birlikte vakit geçirebilmek. Bunu yaparken de motorculuğu Türkiye’de geliştirmek adına yapabileceğimiz faaliyetleri ayarlıyoruz.

*Bahadır İmay (Arka silahçı): Okey de oynuyoruz tabii. İstanbul şubesindeki üyeler muhakkak bir noktada buluşuyorlar. Muhabbet de olabilir, okey de olabilir, barda takılmak da olabilir. Ama bizim farkımız şu, gruptaki her üye birbirini çok sıkı tanır. Bu arada başka şeyler de yapıyoruz. Yardım kampanyalarımız oluyor.

*Ne tür kampanyalar bunlar?


B.İ.: Kimsesiz ve engelli çocuklar için bir girişimde bulunmuştuk. Herkes destek olabilir bunlara. Web sitemizden ulaşabilirler bize. Kıyafet takviyeleri yapıyoruz, çocuk okutuyoruz.

V.Y.: Tabii bunların bazılarını gizli yapıyoruz. Daha doğrusu herkes görsün diye çabalamıyoruz. Ama bazı yardım kampanyalarını özellikle ön plana çıkarmak lazım ki dikkat çekebilsin.

*Sıkı bir dayanışma var aranızda. Aranıza herkes katılabiliyor mu peki? Ne tür şartlarınız var?

A. A.: Biz herkesi almıyoruz. Birbirine bağlı olduğu için güvenilir bir insan olması gerekir. O yüzden kulüpteki birinin kefil olması lazım o kişiye.

*Güvenmek derken?


A. A.: Din, ırk, siyasetin bizim için bir önemi yok. Bizim için temel nokta şu: Atatürk İlke ve inkılaplarına bağlı, bayrağını seven, Türk örf ve âdetlerine uyan birini arıyoruz. Gelen kişi en az bir yıl bizimle takılır. “Hang around” deriz ona. Uyuşuyor muyuz diye bakarız. Bir sene sonra aday üyeye okey veriyoruz. Bir sene sonra da aday üye oluyor. Sonra “full yelek” alabiliyor. İki üye dahi hayır derse o yeleği alamaz. Çeşitli psikoloji testlerimiz de var. Gecenin bir yarısı arayıp benzin almaya çağırabiliriz. Bakarız; geliyor mu gelmiyor mu?

*Aman Allah’ım! Zorunuz ne?


A. A.: E, yarın bir gün ihtiyacınız olduğunda arayabileceğiniz biri olması lazım. Ben aradığımda Bahadır’ın geleceğini, Bahadır aradığında benim geleceğimi bilmeli.

B. İ.: Evet, kesinlikle. Birsürü kritere dikkat ediyoruz. Motosikleti ilk plana koyacak. Sonra o kişiye o kadar güveniyoruz ki, “full yelekli” birinin arkasına eşinizi verip gönderebilirsiniz iç rahatlığıyla.

A. A.: Sonra biz ailece de görüşürüz. Buradaki herkes benim özel hayatımı, sıkıntılarımı, mutluluklarımı bilir.

V. Y.: Tabii aile bizim için çok önemli. Ciddi ilişki yaşadığımız bayanlar ve eşlerimize “old lady” deniyor ve onların da dernek içinde önemli yerleri var. Eşlerimizin olduğu yere, genç arkadaşlarımız günübirlik kız arkadaşlarını getiremez.

*Anadolu kaplanlarının içinde kedi yavruları yatıyor galiba…

A. A.: Evet. Dışarıdan bakıldığı zaman sert bir imajımız var. Serseri, işsiz güçsüz modu tüm dünyada var. Hâlbuki biz de çalışıyoruz. Ben bir mağazalar zincirinde dergi ürün sorumlusuyum mesela. İşletmeciler var. Başkanımız işletme müdürü…

B. İ.: Turizmcisi, tamircisi, her türlüsü var.


Hanımlar giremez!


*Dernek olarak bu aralar yapmak istediğiniz şeyler var mı?

A. A.: Bu aralar öncelikli hedefimiz Türkiye’deki motosiklet kullanıcılarının trafikte yaşadıkları problemleri en aza indirmek.

*Kadınlar bu konuda daha çok sorun yaşıyorlardır herhâlde. Kadın sürücü var mı aranızda?


A. A.: Yok, bayan almıyoruz.

*Neden?


V. Y.: Bayanlar beş çaylarına, altın günlerine bizi çağırıyor mu? Biz onlara katılamıyoruz. Onlar da buraya katılmasın.

A.A.: Bayanlar neden bazı kulüplere erkekleri almıyorsa biz de ondan onları almıyoruz. Hem kriterlerimiz de biraz sert.

B.İ.: Evet. Sudan geçiyoruz, günlerce çadırlarda kalıyoruz. Ama gezilerimize ziyaretçi olarak kadınlar da geliyorlar.

Erkin Meydan (Asil üye): Sert olmak zorunda kalıyoruz ama. Çünkü karşıdan gelen hareket senin canına kast. Güvencen yok.

A.A.: O yüzden hemen Trafik Yasası’nda motosikletle ilgili düzenlemelerin yapılmasını sağlamayı amaçlıyoruz. Günümüzde Türk kara yollarında motosikletin hız limiti 80 km. Bilmem kaç model Ford 120 km hızla gidebilir ama 2010 model motosikletle ancak 80’le gidebilirsin. Motorla ilgili çok yüksek vergiler var. Bunlar düşürülürse, trafik sorununu da çözecektir. En azından yaz aylarında insanlar motora kanalize olursa trafik sorunu büyük ölçüde çözülür.

E. M.: Hem yollar daha güvenli olur o zaman. Çünkü motor kullanan biri önce kendi can güvenliği için kurallara uymak zorunda.

*Bunları çözmek için bir yerlere başvurdunuz mu?

A. A.: Tabii tabii. Kamuoyu oluşturmaya çalışıyoruz. Bu şekilde sesimizi duyurmaya çalışıyoruz açıkçası. En basitinden emniyet şeritleri motorlara açık olabilir. Bir imzaya bakar bu. Bir de şöyle bir özel durumumuz var bizim. “57. Alay Sürüşü”müz var. Kulüp kurulduktan bir sene sonra başladık. Her sene yapıyoruz. Anzaklar her yıl 24 Nisan’da sabah bir tören yapıyorlar kumsalda ama biz Türklere o gün Gelibolu Yarımadası’na girmek yasak. Halbuki 95 sene önce orada biz binlerce şehit verdik. Biz de rahatlıkla girip törenlere katılabilmeliyiz orada. Bunun için de çalışmalarımız var.

Fotoğraflar: OLCAY ÇINAR-EŞREF RUHAN ŞERBETÇİ

Suç Satar!

Gazeteci-şair Jack Unterweger 25 yaşındayken bir fahişeyi, kendi sutyeniyle boğarak öldürdü. “Neden?” diye sorulunca şöyle yanıt verdi: “Karşımda annemi görür gibi oldum. Dayanamadım, öldürdüm.” Hapsi boylayan Unterweger, yazdığı olağanüstü şiir ve makalelerle entelektüel kesimin hayranlığına öylesine mazhar oldu ki, iyi hâli gözetilerek serbest bırakıldı. Serbest kaldığı dönemde bir yandan etkileyici yazılarına devam ederken, bir yandan da eski bir alışkanlıktan vazgeçmedi: Fahişeleri öldürmek… Sonunda tekrar yakalanıp, 11 fahişeyi öldürmekten suçlu bulunan Unterweger, kaldığı hücrede kendini asarak intihar etti. Bu enteresan hikâye şimdi “Şeytani Komedya” adlı tiyatro oyununa ilham kaynağı oldu. Üstelik 10 Mayıs’ta başlayacak olan Uluslararası İstanbul Tiyatro Festivali kapsamında ülkemizde de gösterilecek oyunun başrolünde, yani seri katil Unterweger rolünde John Malkovich var. Böyle önemli bir oyunun çıkış noktasının bir seri katil olması, uzun yıllardır dünyayı etkisi altına alan “murderabilia industry”yi (cinayet endüstrisi) tekrar hatırlatacağa benziyor…

“Kaç cinayet işlesem manşet olurum?”

Cinayet endüstrisi, nam-ı diğer “murderabilia industry”, katillerin kendi ellerinden çıkma sanat eserlerinden katile, kurbana ya da suç mahalline ait her türlü nesneye kadar her şey üzerinden yürütülen bir endüstri. Bu kanlı endüstri 20 yıl içinde, özellikle ABD’de öyle büyüdü ki, bugün konuyla ilgili detaylı araştırmalar yapılıp, muhtelif istatistikler bile çıkarılıyor. Bu araştırmalara göre en çok talep gören nesneler, katil ya da kurbana ait olması fark etmeksizin, daha çok suç mahallinde bulunan eşyalar. Kulağa korkunç gelse de kurbanın üzerinde öldürüldüğü kanlı halı, koltuk, yine kurbanın üstündeki iç çamaşırı dâhil kana bulanmış her türlü giysi, kurbanın ya da katilin saç telleri, katillerle yapılmış röportaj görüntüleri, cinayet silahı veya uyuşturucu kutuları...

Hâl böyle olunca, onlarca insanı katleden ve çoğu akıl hastası olduğu kanıtlanan caniler birer pop ikonu muamelesi görüp, “sıradan” fanilere nasip olamayacak bir şöhrete sahip oluyorlar. Durum o kadar enteresan boyutlara ulaşmış ki, California’da 90’lı yıllarda seri hâlde cinayet işleyen bir katil, gazetelerde yer alamayınca, yerel bir gazeteye şöyle bir mektup göndermiş: “ Gazetenizde haberlerimin çıkması için tam olarak kaç cinayet işlemem gerekiyor acaba?” Endüstrinin ABD’de doğması ve büyümesi ise hiç şaşırtıcı değil. Zira dünyadaki seri katillerin yüzde 85’i ABD’li.

Seri katillerin neden diğer suçlulardan farklı olarak şöhrete kavuştuklarını, “Natural Born Celebrities” (Meşhur Doğanlar) kitabının yazarı David Schmid şöyle açıklıyor: “Fotoğraftan kirli çamaşıra kadar onlara ait birsürü şey biriktiriyoruz; mahkemelerini izliyor, kurbanlarının haberlerini okuyoruz; onlar adına çekilmiş filmleri izliyor, onlar için yazılmış şarkıları dinliyoruz. Bunları, aslında bu seri katillerin de diğer Amerikalılardan hiçbir farkı olmadığı fikrine direnmek için yapıyoruz. Ayrıca, insanoğlunun marjinal davranışlara karşı doğal bir merakı var. Gündelik hayatta göremeyeceğimiz şiddeti içlerinde barındıran seri katiller bu nedenle toplulukları büyülüyor.”

Katilin saç teli 995 dolar

Yapılan araştırmalar, hiç de ehven fiyatlarda seyretmeyen “murderabilia” ürünlerini satın alanların genelde 35 yaş altı, memur ve işçi sınıfından erkekler olduğunu gösteriyor ama nüfuzlu insanlar da endüstriyle alakadar. Özellikle avukatların ve hukuk bürosu çalışanlarının dekorasyon amaçlı bu ürünlerden satın alıyor olması şaşırtıcı.

Gelelim, bu dehşetengiz ürünlerin hangi mecralarda görücüye çıktığına…

“supernaught.com” adlı internet sitesinde seri katillerin kişisel eşyaları satılık. Mesela seri katil Jeffrey Dahmer’in evinin duvarından alınan bir tuğla 300 Amerikan Doları. Efsane katil Charles Manson’ın bir tutam saç teli ise tam 995 Amerikan Doları. “murderauction.com” ise konuya hizmet eden bir başka site. Sitede, katillere ait her çeşit eşya ve onlar adına yazılmış kitaplar, şiirler ve aklınıza gelebilecek her şey kategorilere ayrılmış şekilde hizmetinizde. Satış, açık artırma yoluyla gerçekleşiyor. “skcentral.com”, “Serial Killer Central”in internet sitesi. Bu sitede de diğerlerinde olduğu gibi seri cinayetlerle ve seri katillerle ilgili her şeyi bulmak mümkün. Sitenin içinde bulunan “SKTV” bölümünde de seri katillerle ilgili video görüntüleri var. spectre-studios.com’da heykeltıraş David Johnson, kendi yaptığı, Ted Bundy, Jeffrey Dahmer, Lizzie Borden ve daha pek çok seri katilin plastik maketini tanesi 100 Amerikan Doları’ndan satıyor.

Popüler kültürde “murderabilia”

Murderabilia yalnızca seri katillerin kişisel eşyalarıyla sınırlı kalmıyor. Seri katillere hayran olan, hayatlarına ve işledikleri cinayetlere ilgi duyan ya da içinde kan olan herhangi bir şeyin para getireceğini düşünen yapımcılar ve sanatçılar seri katillerden ilham alarak filmler çekiyor, kitaplar yazıyor; onlar adına methiyeler düzüp şarkı besteliyorlar.

İşte birkaç örnek…

Charles Manson

Cinayetlerinin sayısı tam olarak bilinmese de 35 kişiyi öldürdüğü tahmin edilen ABD’li seri katil. Hapisteyken medyanın yoğun ilgisine maruz kalan Manson’ın, "Büyük bir hayran kitleniz var. Hapisten çıkmanızı heyecanla bekliyorlar" diyen bir gazeteciye, "Burada yemekler harika ayrıca kitabım ve gelen mektuplarımla uğraşıyorum. Pek heyecanlanmasınlar; Amerika ilk kez iyi bir şey yapıyor bana " şeklinde cevap vermişliği var.

•Roman Polansky’nin sekiz aylık hamile eşi, ünlü aktrist Sharon Tate’i öldürmesi onu bir ikon haline getirdi

•Robert Hendrickson ve Laurence Merrick 1973’te "Manson" adlı belgeseli çekti.

•1989’da "Charles Manson Superstar" adında bir başka belgesel çekildi.

•Axl Rose, hâlâ konserlerinde Charles Manson baskılı tişörtler giyiyor.

•Marilyn Manson soyadını, hayranlık duyduğu Charles Manson’dan almış.

•Guns’n Roses, Spaghetti Incident albümündeki “Look At Your Game Girl” şarkısının sözlerini Charles Manson için yazmış

•www.charlesmanson.com adlı resmi internet sitesi var.

•Charles Manson’ın cinayetlerini konu alan “HelterSkelter” (Karmakarışık) adlı bir film çekilmiş.

•South Park’ın “Merry Christmas from Charlie Manson” adlı bir bölümü var.

•Tori Amos 'un “Tear In Your Hand” şarkısında adı geçiyor.

•Leonard Cohen “The Future” şarkısında ondan bahsetti.


Richard Ramirez (Night stalker/Gece avcısı)

Geceleri işlediği cinayetlerin ardından kurbanların başında oturup ayin yaptığı rivayet edilen seri katil. 16 kişiyi öldüren ve birçok kişiye tecavüz eden Ramirez, mahkemede, “Bunları yapmamı Angus Young istedi” demiştir.

•Macabre grubunun 1993 tarihli “Sinister Slaughter” albümünün açılış şarkısının adı “Night Stalker’. Sözleri şöyle: “He will sneak up to your bed (Yatağına girecek)/ Shoot your husband in the head (Kocanı başından vuracak)/He'll beat and rape you while your husband slowly dies (Kocan yavaş yavaş ölürken, seni dövüp sana tecavüz edecek)”…

•Çok sayıda Amerikalı kadın kendisine âşık olmuş, aşk mektupları yazıp hapishane kapılarında beklemiştir.

•1996’da, bir magazin dergisinde editör olan Doreen Lioy ile San Quentin Devlet Hapishanesi’nde evlendi.


John Wayne Gacy

Takma adı Killer Clown (katil palyaço) olan, 30’un üzerinde erkek çocuğunun ölümünden sorumlu eşcinsel katil. Öldürmeden önce tecavüz ettiği kurbanlarına ait eşya ve ceset parçaları evinden toplanmıştır. 1978’de idam edildi. Kendisini idama mahkûm eden jüri üyelerine son sözü de lakabına yakışır cinsten: “Disneyland’de görüşürüz.”

•Macabre grubunun “Gacy’s Lot” adlı bir şarkısı var.

•Sufjan Stevens'ın “John Wayne Gacy, jr.” isimli bir şarkısı yine kendisine ithafen yapılmış.


Ted Bundy

Yakışıklı seks katili olarak nam salan Bundy iki yıl içinde 20’den fazla kadını tecavüz edip, öldürdü. Bundy’nin karizması, yakışıklılığı ve mizah gücünden etkilenenler onun katil olduğuna inanmadı. Yakalandıktan kısa süre hapisten kaçıp eylemlerine devam etmesi onu tam bir kahraman yaptı. Tekrar yakalanmasının akabinde idama mahkûm edildi.

•Yakışıklılığıyla pek çok genç kadının hayranlığını kazandı, hapiste kaldığı sürede aşk mektupları ve evlilik tekliflerine mazhar oldu.

•Hayatını konu alan “Deliberate Stranger” adlı TV filmi var

•Ann Rule tarafından yazılan “The Stranger Beside Me” filmi yine onun hayatını konu alır.

•Macabre grubunun “Sinister Slaughter” albümündeki üçüncü şarkının adı: “The Ted Bundy Song”dur.


Edmund Kemper

Korkunç eylemlerine 14 yaşında anneannesini başından vurarak başlayan; bunu da “Anneannemi öldürmenin nasıl bir duygu olacağını merak ettim” şeklinde açıklayan; kurbanlarının başını kestikten sonra cansız bedenlerine tecavüz edip sonra da etlerini afiyetle yiyen seri katil.

•Macabre grubunun yine “Sinister Slaughter” albümünde yer alan bir şarkının adı “Edmund Kemper Had a Horrible Temper”dır.

•System of A Down grubu, “Fortress” adlı şarkıda Kemper’dan bahseder.


Karındeşen Jack

Namı, cinayet yönteminden gelen Karındeşen Jack’in yaklaşık 20 kurbanı olduğu bilinmesine rağmen gerçek kimliği hiçbir zaman kanıtlanamamıştır.

•Patricia Cornwell “Bir Katilin Anatomisi: Karındeşen Jack” kitabında Karındeşen Jack'i anlatır.

•National Geographic kanalı bu katille ilgili belgeseller yayınlamıştır.

•Başrolünü Johnny Depp’in oynadığı “From Hell” adlı film Karındeşen Jack’in cinayetlerini konu alır.


Charles Starkweather

50’lerin sonunda, kız arkadaşı Caril Fugate’le bir düzine insanı katletmiş ve idama mahkûm edilmiştir.

• “Badlands”, “Wild at Heart”, “Natural Born Killers” filmleri bu ikiliden ilham alınarak çekilmiştir.

•Bruce Springsteen “Nebraska” adlı şarkısında Starkweather’ın hikâyesini anlatır.

•Jack Sargent adlı bir polis daha sonra bu çifte ithafen “Born Bad” isimli bir kitap yazmıştır.


Albert Fish

İlk yamyam katil olarak bilinir. Diğer katillerden ayrı olarak sadece kız çocuklarını öldürüyor sonra da onların etini yiyordu.

•Macabre grubu “Albert Fish” adlı şarkıyı bizzat kendisi için yazdı.

•Ünlü yazar Stephen King “Black House” adlı kitabında onu anlattı.

•2007 yılında “Albert Fish: In Sin He Found Salvation” adlı belgeselde hayatı anlatıldı.

•Daha sonra filme de uyarlanan Thomas Harris'in “The Silence of the Lambs” adlı kitabının ilham kaynağıdır.

Yazımızı California yöresinden, 1893 yılında anne ve babasını katleden seri katil Lizzie Borden adına yazılmış, kafiyeli ve pek “şirin” bir maniyle noktalıyoruz:

“Lizzie Borden took an axe (Lizzie Borden bir balta aldı)/And gave her mother forty whacks (Ve annesine kırk darbe indirdi )/And when she saw what she had done (Ve ne yaptığını görünce)/She gave her father forty-one (Babasına da kırk bir tane indirdi)”…

"Gramofoncu Ali"den Gramofon Kafe

Fotoğraf: Leyla Yaman

Samanpazarı antikacıları, gümüşçüleri ve hediyelik eşya satan diğer dükkânlarıyla Ankara’nın nev-i şahsına münhasır yerlerinden biri. Bu ilginç semtin Koyunpazarı Yokuşu’ndan çıkarken sağ tarafınızda küçük, şirin bir “dükkân” dikkatinizi çekecek. İçeri bakarsanız, ortada yanan kömür sobasını, üzerindeki bakır çaydanlığı, duvardaki taş plakları ve muhtelif yerlere adeta serpiştirilmiş gibi duran gramofonları göreceksiniz. Mekânın adı Gramofon Cafe, sahibi Ali Okan, nam-ı diğer Gramofoncu Ali. Kafeden içeri girer girmez önce Neşe Karaböcek sandığımız, sonradan Gülden Karaböcek’in olduğunu öğrendiğimiz ses tatlı cızırtılar eşliğinde karşıladı bizi: “Efkaarım birikti, sığmaz içiime. Bin sitem etsem dee azdır kadeere. Gülmeyi unutaan yaşlıı gözleere mutluluktan haber ver dilektaaşı!”
Taş plaktan gelen sahici sesin de etkisiyle yaşanan duygulu anların akabinde tam gözyaşlarımızı siliyorduk ki, mahallenin delikanlısı kıvamında, çizgili gömleğini siyah kumaş pantolonunun içine sokmuş, tabiri caizse jilet gibi giyinmiş, simsiyah saçlarının ortası hafif açılmış bir adam yaklaştı yanımıza: “Hoş geldiniz, sizi bekliyorduk.” Meğer kendisi mekânın sahibi Gramofoncu Ali’ymiş. Neyse, daha sonra “Elvis’in Köşesi” olduğunu öğreneceğimiz masalardan birine oturup, sohbete koyulduk. Gramofoncu Ali taş plak koleksiyonerinden antika tamircisine, gramofon ustasından Orhan Baba hayranına kadar, içindeki kalabalık insan kadrosunun tümünü konuya dahil ettiğinden olsa gerek, sohbet boyunca kendisinden “biz” diye bahsetti.
İşte, Gramofoncu Ali’nin hikâyesi ve bitmez, tükenmez Orhan Baba aşkı…

“Gramofonu söktüm, hikâyem başladı”

Gramofoncu Ali doğma büyüme Ankaralı. Gramofon merakına bulaşmadan evvel mobilya tamircisinde çıraklık yapmış. Körfez krizi baş gösterince işleri bozulmuş, bir antikacının yanında antika mobilya restorasyonu yapan abisinin yanına girmiş çalışmaya. Sonrasını anlatıyor: “’94’te askere gittim. Askerden sonra abimle aynı yerde çalışmıyoruz, başka yerde çalışmaya başladım ben. O arada bizim ustaya bir gramofon geldi. O zaman gramofon olduğunu bilmiyorum tabii. Mobilyasının bakımı yapılacaktı. Usta heyecanlandı, ben hiç oralı değilim. Bilmiyorum ki ne olduğunu. Sonra bizim ustanın eşyalarının üstünde bir plak. Taş plakmış. Müzeyyen Senar’ın ‘Ninni’ plağı. Hiç unutmam. Usta bir hevesle kurdu gramofonu. Müzeyyen Senar’ın sesi hiç kulağımdan gitmez. Orada ses çok etkiledi beni, anormal derecede etkiledi. Sonradan ben onu tespit ettim, niye bu kadar etkilediğini. Gramofon sesi insan kulağına en yakın sesmiş. Dinleyip de etkilenmeyen insan tanımıyorum. Titreşimle birbirimizi duyabiliyoruz ya, o titreşimdeki o doğal ses direkt insan sesini hissediyorsun, sanki karşında söylüyor. Bizim usta da hüzünlendi tabii. Gözyaşları sel oldu hatta.”
Taş plakla ve gramofonla tesadüfi tanışmalarını böyle anlatıyor Gramofoncu Ali. Aradan yıllar geçmiş. Samanpazarı’nda antika mobilya restorasyonu yaptığı bir dükkân açan Gramofoncu Ali’ye tamir için iki tane gramofon gelmiş. “Gramofonu söktüm, hikâyem başladı” diyor, “içini bir açtım, bu ses nereden çıkıyor, nasıl çıkıyor, içinde garip insanlar mı var, düşüncesiyle gramofonu söktüm. Söküş o söküş. Gramofon ustası olmam orada başladı. ‘98’de.”
Gramofoncu Ali, meraklısı da çok olduğundan olsa gerek, kısa sürede gramofon ustası olarak nam salmış. Önce gramofon ve taş plakları alıp satmaya başlamış, sonra toplantılarda, meyhanelerde gramofon çalmaya. Bir süre sonra üniversitelerden bile teklif almış. Anlatıyor: “Cumhuriyet gazetesinde röportajlar falan yayımlandı. Ankara Üniversitesi’nden hocalar görmüşler. ‘Bizim üniversitede dinleti yapar mısın, öğrencilere tekniği öğretir misin?’ dediler. İnsanlarla haşır neşir olduk.”
Sonra bakmış, ilgi çok, “Ya” demiş, “ben bir gramofon kafe açayım; hem eşyalarımı sergilerim hem de taş plaklar çalarım.”
Nihayetinde 2010’un ilk günlerinde Gramofon Cafe açılmış. Gramofoncu Ali burayı kafenin yanı sıra, birçok sanatçıyla ilgili fotoğraf, CD ve plak bulunabilecek bir kültür merkezi olarak görüyor: “Bizim masalarımızın isimleri dahi öyledir. İşte ne bileyim, Gencebay köşesi, Sezen Aksu köşesi, Münir Nurettin Selçuk köşesi, Erkin Koray, Zeki Müren…”
“Bizim oturduğumuz köşe ne köşesi?” diyoruz. Elvis köşesi diyor. Arkaya bakınca da aynanın üzerine bir fotoğrafı yapıştırılmış Elvis Presley’le göz göze geliyoruz. Ardından gözümüz tavandan sarkan renkli Jackson 5 plaklarına takılıyor. Kafeyi dolduran Recep Kaymak, Ferdi Tayfur, Zeki Müren plaklarının yanında biraz “enteresan” duran plakları çok net açıklıyor Gramofoncu Ali: “E talep var, seviyor insanlar…” Akabinde ekliyor: “Biz bu işi para için değil, gönül dostları için yapıyoruz.”
Bu “gönül dostları” lafı kulağa pek tanıdık geliyor. Biri Orhan Gencebay mı dedi yoksa?

“Hayranlıktan çıktı, baba oğul gibi olduk”

Gramofoncu Ali’nin Orhan Gencebay hayranlığını da bilmeyen yokmuş. Yozgat’a çalışmaya giden abisi dönerken Gencebay’ın 1985’te çıkardığı “Biraz Anlasaydın” kasetini getirmiş. O zaman “plak mlak”tan bihaber olan Gramofoncu, kasedi dinleyince “Ne kadar güzel bir şarkı, ne kadar güzel bir enstrüman” hisleriyle Gencebay’a hayran olmuş. Gramofoncu Ali’nin dillere destan Gencebay tutkusunu fark etmek için kafeye girmek bile kâfi, zira mekânın bir duvarı tamamen Gencebay’ın fotoğrafları ve film afişlerine ayrılmış. Gencebay’ı “Benim hayranlığım hayranlıktan çıktı artık biz baba evlat gibi olduk” diyen Gramofoncu Ali’den dinlemek bir başka oluyor: “Kalite hissediyorsun yani. Arabesk diyorlar öyle değil. Anlatmaya çalışıyorum da bazısı anlıyor, bazısı anlamıyor. Orhan Gencebay aslında şöyle bir insan, halk âşığı. Gerçekten âşıktır yani. Bir Mahsuni Şerif nasılsa, Orhan Gencebay da benim için aynıdır. Şarkılarının yüzde 70’i, yüzde 80’i protest müziktir. Döneminde memleketteki her sıkıntıya bir şarkı söylemiştir. Mesela bir örnek vereyim ben size. ‘93 yılında Sivas katliamı yaşandı. O katliamın sonunda Orhan Gencebay bir birlik çağrısı vermiştir insanlara: ‘Gelin birlik olalım, yarın çok geç olmadan; gelin dirlik kuralım, vazgeçin öç almadan. Yedi düvel elinden kim kurtardı bu yurdu? Mehmetçik değil miydi Lazı, Çerkezi, Kürdü? Asırlardır dinmedi bir bölücü ninnisi. Aynı dinden değil mi Alevisi, Sünnisi?’ diye bir şey söylemiştir. Bunu arabesk olarak mı dinlemek lazım yani? Protest diyelim. ‘Batsın bu dünya’ diyerek çıkmıştır babam. ‘Batsın bu dünya’ nasıl arabesk olur? Toz kondurmam babama. Beğenmiyorlar da buraya gelip, saklı gizli dinliyorlar ama.”

“Yılların birikimi var; kısa görüşme beni kesmezdi”

Gencebay köşesindeki fotoğraflardan birinde Gramofoncu Ali’yle Orhan Gencebay’ın yan yana fotoğraflarını görünce nasıl tanıştıklarını sorduk. Anlattı. Gramofoncu Ali’nin Gencebay hayranlığı yıllarca sessiz sedasız devam etmiş. Bu arada birçok arkadaşı “Orhan Baba’yı çok seviyorsun. Seni onunla görüştürelim” demiş ama Gramofoncu Ali bu tekliflere itibar etmemiş, “Ben hiçbir zaman Orhan Gencebay’la beş, on dakika kuliste görüşmeyi istemedim. Çünkü yılların birikimi var, kısa görüşme beni kesmezdi yani” diyor. “Bir gün Kalan Müzik’in sahibi Hasan Saltık, Gramofon Cafe’ye gelip, Gencebay fotoğraflarını görmüş. Sonrasını Gramofoncu Ali anlatıyor: “Hasan Abi bir gün benim mekânıma uğradı, Orhan Gencebay fotoğraflarını görünce, ‘Ya’ dedi ‘burası nasıl bir yer? Orhan Gencebay dükkânına benziyor.’ Çok severim dedim. ‘Çok mu seversin?’ dedi, ‘bir Orhan Abi’yi arayayım.’” Gramofoncu Ali çok heyecanlanmış tabii. Söz konusu yıllarca hayalini kurduğu insan… Devam ediyor: “Aradı Orhan Baba’yı cepten: ‘Orhan Abi merhaba.’ ‘Merhaba Hasan’ım, nasılsın?’ ‘Abi’ dedi, ‘bir mekâna girdik, her yerde senin resimlerin falan. Adam hayranlıktan çıkmış’ dedi, ‘tapıyor’ dedi yaa!” (Gramofoncu Ali’nin gözleri bunu anlatırken öyle parlıyor ki, içlerinden ışık çıkaracak sanıyoruz) “Ali’yle telefonda konuşur musun?” dedi. Telefonu bana verdi. Benim tutuldu ellerim. Nutkum tutuldu. Aşk gibi. Konuşamadım. Neyse nihayetinde heyecanı biraz bastırdık, Orhan Baba’yla konuştuk. Hasan Abi dedi ki, ‘Orhan Abi’yle seni görüştüreceğiz’. Allah’ım bir heyecan!”
Nihayet 30 Nisan’da vuslata ermiş Gramofoncu Ali, İstanbul’a gelip Orhan Gencebay’la tanışmış. Gözleri parlayarak anlatıyor: “Sarıldık, aşkımızı ilan ettik. Baba dedim, benim kâbem burası. Sonra vedalaştık.”
Gramofoncu Ali yıllardır bitip tükenmeyen Gencebay aşkını bir de sergiyle tescilleme niyetinde. Gencebay da bu fikri duyunca, “Çok iyi olur evlat. Her zaman yardımcı olurum” demiş. Sergide film afişlerinden lobi kartlarına, kasetlerden CD’lere her şey olacakmış. Ama en önemli detay hiç kuşkusuz yalnızca Gramofoncu Ali’de bulunan gün görmedik, el değmedik Gencebay plakları. Plakları “dinlemeye kıyamayan” Gramofoncu Ali bunlardan birini kafenin raflarından birinde saklıyormuş. Uzaktan gösterdi: “Bak, 32 yıldır hiç açılmamış plağı var bende, açmaya kıyamıyorum.” (O sırada yardımcısı plağı göstermek için bize getirince Ali Bey telaşla atladı, “Çıkarma, çıkarmaa! El izi olmasın abicim!” Biz de kırıp çizeriz diye korkup bırakıverdik zaten plağı.)

Sohbet biterken Gramofoncu Ali soruyor: “İstanbul’a gideceksiniz di mi siz şimdi? Ben size bir şey çalayım da rahat gidin bari.” Sonra gramofon tekrar cızırdamaya başlıyor: “Yok başka yeriin lütfu ne yaazdan, ne de kıııştan. Bir tatlı huuzur almaya geldik Kalamıış’taaaan, ahh Kalamıııış’taan….”

Not: Yazı Aktüel dergisinde aynen bu şekilde yayınlandı. Sonra Ali Bey aradı beni ve şöyle dedi: "Duygu Hanım, çok teşekkür ederim yazınız için şiir gibi olmuş. Yani üstüne beste yapsan dinlenir ama küçük bir hata yapmışsınız." "Nedir?" dedim. Cevap verdi: "Adım Ali Okan değil, Ali Olcay!!!"... Bilemedim ne desem?

"Erkekler, Aşk ve Sadakat"

"Mutlu bir evlilik için erkeğin aldatması şart. Aldatan erkek de karısını seviyor. Sevmediği için bunu yapmıyor. Sadece nefes almaya ihtiyaçları var. Kadınların, kocalarının evlilik dışı ilişkilerini hoş karşılaması, sağlıklı bir birlikteliğin işaretidir. Sadakat aşkın kanıtı değil, kültürel bir olgudur. Sadık erkekler çocukluk döneminde genellikle babalarının fiziksel ya da ahlaki olarak yanlarında olmadığı adamlardır. Bu adamlar babalık ve eşlikle ilgili idealize edilmiş fikirlere sahip."

Bu enteresan tezi buyuran kişi Fransa’nın oldukça popüler psikologlarından biri, Maryse Villant. Vaillant’ın, son kitabı “Erkekler, Aşk ve Sadakat” te (Men, Love and Fidelity) ortaya attığı tez, Avrupa’daki feministleri ayağa kaldırması ve büyük tartışma yaratması bakımından dikkate şayan. Ülkemiz gazetelerinin arka sayfalarını da periyodik aralıklarla işgal eden, “O da ne! Julio Iglesias 25 bin kadınla mı yatmış?”, “Şok! Warren Beatty 12 bin 775 kişiyle yattı” minvalinde toplumu pek alakadar eden, “poligamik” başlıkların nasıl ilgi gördüğü ve milleti şaşkınlıklara gark ettiği de malûm. İşin aslı, bu tip mevzularda sadece kendi düşündüğünü doğru belleyip tartışmak yersiz. Zira, aşkî durumlar hâliyle izafi durumlar. Ne ağızlardan çıkan sesin armonik olmasını ne de bir başlık altında toplumsal konsensusa varılmasını beklemek mümkün. Bu görüşü de oldukça makul karşılayanlar olacağı gibi, “kutsal aile ittifakına karşı çirkin bir saldırı” olarak değerlendirenler de olacaktır muhakkak. Madem konu üzerinde mutabakata varmak mümkün değil, işin ilmini hatmetmişlerden, konuya okur- seyirci mesafesinden bakmakla yetinen sade vatandaşa, toplumun farklı kesimlerinden insanlara tek eşlilik ve çok eşlilikle ilgili düşüncelerini sorduk. Yanıtlar muhtelifti; “Erkek aldatınca ilişki sağlam olur mu ayol?” diyen de oldu, “İnsanlar kendilerini zorla tek eşli hâle getiriyor” diyen de. Vaillant’ın meslektaşı Eda Arduman’sa konuya farklı bir açıdan temas etti: “Bu tip konulara erkeğin tarafından bakmak, o psikoloğa popülerite getirir.”

Lafı uzatmayalım, halka bağlanalım…

Sokak röportajları

Nihal Lafçı, 52 yaşında, evli:  “Adam aldatınca evlilik sağlam olur mu ayol?”

“Böyle şeylere karşıyım ama Türkiye’de böyle bir yapı var. Aldatılan çok arkadaşım var. Çoğu da kabul ediyor bu durumu ama ben anlamıyorum bunu. Ben kocamın beni aldattığını hissetmedim hiç. Hissetseydim, bir gün arkama bakmaz, giderdim. Asla affetmem. Bunu söyleyen kadına ne denir artık, bilemiyorum. Adam aldatınca evlilik sağlam olur mu ayol?”

Elvan Tursun, 32 yaşında, evli:  “Ben de karımı aldatmak isteyebilirim”

“Ben karımı hiç aldatmadım. Ama şu da bir gerçek ki, erkeklerin yüzde 80’i aldatıyor. Benim arkadaş çevremde de var böyle adamlar. Hanımından habersiz dost hayatı yaşıyorlar. Karılarını seviyorlar ama değişik bir ortam aradıkları için başka kadınlara gidiyorlar. İnsan her zaman değişik şeyler yapmayı sever. Bunu herkes bilir. Ben de isteyebilirim ileride ama karıma söylemem çünkü karım beni bırakır o zaman. Ben o psikoloğun söylediği şeylere bir erkek olarak katılıyorum ama Müslüman olduğumuzu düşünürsek bizim ülkemizde öyle şeyler olmaz.”

Özer Mutlu, 53 yaşında, evli:  “Karılarını aldatan arkadaşlarım var”

Aslında çok zor bir konu bu. Yani zor değil de, konuşması zor. Bir kere ben asla katılmıyorum o psikoloğun söylediklerine. Bence kadın da erkek de evli olduğu insana sadık kalmalı. Çevreme bakıyorum, eşlerini aldatan arkadaşlarım var ama karılarından saklıyorlar. Çünkü, bırakıp gitmelerinden korkuyorlar. Yani sanmıyorum ki, kocası onu aldatınca ‘aman ne güzel yapmış’ diyen kadın olsun.”

Sibel Özcan, 24 yaşında, evli:  “Kadın erkeğini elinde tutabilirse, erkek aldatmaz”

Bence her şey kadının elinde. Kadın erkeğine sahip çıkmayı, onu elinde tutmayı bilirse yani hem duygusal hem cinsel anlamda onu tatmin ederse, bir erkek kadını asla aldatmaz. Erkeğin gözünü her anlamda doyurmak lazım yani. Kocam beni duygusal yönden aç bırakırsa, ben de sevgiyi başkalarında ararım. Erkek de kadın da aldatabilir. Ben aldatılsam, tek gecelik mi uzun süreli mi diye bakarım. O beni aldatıyorsa mutlaka bende bir eksiklik vardır zaten.”

Emre Sağlam, 28 yaşında, evli:  “Erkek, aldatılmayı kabul eden kadına saygı duymaz”

“Saçma sapan bir şey bu. Türk toplumu yadırgar böyle şeyleri. Bir insan evliyse, ölene kadar eşine sadık kalması lazım. Seven insan aldatmaz. Gerçi seven insan da yapıyor, anlık geliyor herhalde! Ben böyle bir şey yapsam, eşim asla buna göz yummaz. Zaten aldatılmayı kabul eden bir kadın, kocasının gözündeki değerini kaybeder. Erkektir, yapar diyen kadına kocası da saygı duymaz. Onurlu olmak lazım.”

Nur Bilen, 32 yaşında, bekâr:  “Vallahi direkt boşanırım”

“Çok yanlış bir görüş bu. Ben evli değilim ama eşim böyle bir şey yapsa vallahi direkt boşanırım. O psikolog herhalde cinsel ihtiyaçlarını gidermeleri açısından bırakın demiş ama o durumda da kadın kendini eksik hisseder. Kendine saygı duyan insan buna göz yummaz bence.”

Gül Güler, 39 yaşında, bekâr:  “Hastalarla vakit geçire geçire delirmiş herhalde”

“Feminist biriyim. O psikoloğa katılmıyorum ben. Bu bir kişilik meselesidir. Bir erkeğin ya da kadının aldatması yanlış. İnsanın karşısındakine sevgisi, saygısı varsa aldatma olmaz. Ben bunu bilir, bunu söylerim. Aldatanın kendi zayıflığıdır o. Ben bu yanlışı asla kabul edemem. Psikologluğundan da şüphe ettim. Hastalarla vakit geçire geçire delirmiş herhalde.”

Yaprak Özkan, 22 yaşında, bekâr:  “Herkesle birlikte oluyor ama benimle evlendi”

“Bence, bazı kadınlar kocalarının onları aldatmasından memnun oluyor. ‘Herkesle birlikte oluyor ama benimle evlendi’ gibisinden. O benim deyip, gözünde büyüten kadınlar var yani. Bu yazar da bu kadınların çoğunlukta olduğunu araştırıp, yazmıştır. Biz bunu araştırmadan bilemeyiz değil mi? Ben tabii ki de kabul etmem böyle bir şeyi. Bunu kabul etmek ikinciye davetiye çıkartır. Ben, demek ki beni sevmiyor derim.”

Yusuf İstanbul, 30 yaşında, bekâr:  “Kadının da, erkeğin de birbirine sadık olması lazım”

“Katılmıyorum o kadına. Benim altı tane kız kardeşim var. Onların başına böyle bir şey gelmesini istemem. Onlar kabul etse, ben karşı çıkarım. Ben de öyle bir şey yapmak istemem. Yapanlara da karşı çıkarım. Mutlu evliliğin şartı erkeğin aldatması değil, tam tersine bayanın da bayın da saygı çerçevesi içinde birbirlerine sadık olmasıdır. “

Hülya Koçyiğit-Oyuncu:  “Facia bir durum, Allah kimseye yaşatmasın!”

“Tabii ki tek eşliliği savunuyorum ben. Bizim bir atasözümüz vardır: ‘Kadın evinde hanımefendi, yatakta eşinin sevgilisi, mutfakta aşçı’ gibi bir şey. Bazı kadınlar evlendikten sonra kocaları artık başka hiçbir kadını görmeyecekmiş, güzel bulmayacakmış gibi kendini salıyor. Eşini, evlendikleri dönemdeki cazibesiyle, cilvesiyle, güzelliğiyle göremeyen erkek de özlediği şeyi dışarıda aramaya başlıyor. Tabii bu kadın için de geçerli. Erkeğini eskisi gibi zinde, kibar ve düşünceli görmek istiyor kadın da. Eğer eşler, bu manevi ihtiyaçları karşılıklı olarak tatmin edebilirlerse dışarıda aramaya gerek duymaz. Ama ne olursa olsun, aldatma kabul edilemez. Hayatta her şeyini paylaşırsın ama eşini asla! Eşlerden biri paylaşma noktasına gelmişse, ilişki gerçekliğini kaybetmiş demektir. İşte onu onarmak zor. Facia bir durum, Allah kimseye yaşatmasın öyle bir şey. Çiftlerin evlenmeden önce birbirlerini iyi tanıması lazım.”

Kenan Işık-Oyuncu:  “Tek eşliliğe zorlanıyoruz”

İçinde yaşadığımız dünya, bizim mutlu yaşayabilmemiz için ince hesap edilerek inşa edilmiş. Bilim bunu henüz çözmüş değil. Bu tasarlanmış dünyada yaşarken, öncesinde ne var ne yok bilmiyoruz. Süreç işlerken insan unsuru devreye giriyor. İnsan unsuru devreye girdiğinden itibaren dünyayı yaşanmaz hâle getirme eylemleri de sürüyor. Biz dünyayı değiştireceğimize kendimizi değiştirsek, dünyaya uyum sağlamak adına, sorun kalmayacak. Ama biz dünyayı ve ilişkilerimizi değiştiriyoruz. Konumuz eril olanın poligamisiyse, sadece insan olarak ele almamak lazım, hayvanat ve bitkiler âlemi de var. Bir aslan klanına baktığımız zaman, bir tek aslanın bütün dişileri döllediğini görüyoruz. Başka bir erkek aslan buna niyet ederse, o aslanla mücadele etmek zorunda kalıyor. Bunu becerebildiği zaman da klanın erkeği o oluyor. Bu maymunlarda da biraz böyle. İnsanlarda, ilkel-komünal toplumlara baktığımız zaman kadınların ve erkeklerin tekeşlilik gibi bir durumu yoktu. Komün hayatı vardı. Erkekler ya da kadınlar beli periyotlarda cinsel ilişkiye giriyordu. Çocukları oluyordu. Çocuk kimden, bilinmiyordu. Ta ki, çocuğun kimden olduğu sorusu ortaya çıkana kadar. Nasıl ortaya çıktı bu? Miras denen bir şey var, öyle çıkmış olabilir. Evlilik dediğimiz kurum, nelerden etkilenerek var oldu? Gerekçeleri neydi? Bunu iyi araştırmak lazım. Tek eşlilik modasını kendimiz mi yarattık yoksa doğa mı böyle? Hayvanlarla bitkilere baktığımız zaman doğanın böyle olmadığına dair izlenimler edinebiliyoruz. Biz süreç içinde entelektüel bir ahlak geliştirdik. Bunun içinde miras var, genetik var, yani çocuğu bilmek var. Ayrıca ırkları ayırmak gibi faşizan bir durum da var. Bu ve benzer sebeplerden dolayı tekeşlilik önemli hâle geldi. Her ülkede farklı bu durum. Bizim toplumumuzda, özellikle Doğu’da, bir erkeğin dört kadınla birlikte olması yadırganmıyor. Daha doğrusu 50 yıl önce yadırganmıyordu da şimdi biraz garip gelmeye başladı. Demek ki tekeşlilik bize dışarıdan empoze edilen bir ahlakla bağımlı. Niçin empoze edildiğinin de bir sosyolojik altyapısı var. O Fransız psikolog bugün neden öyle bir şey yazmış? Fransa’da üçlü hayat vardır, Fransız üçlemesi denir hatta buna. Orada meşrudur. Fransız bir psikologla Doğulu bir psikoloğun duruma bakış açıları nasıldır? Onu belirleyen altyapı nedir? Hem bilimsel hem sosyal altyapı… Duruma buradan baktığımızda bir karmaşa var. Tibet’te mesela bir kadının dört erkekle birlikte olmasının yadırganan bir durum olmadığı söylenir ama burada mümkün değil. Demek ki toplumların yaşama biçimleri, gelenekleri, din hatta yasalar belirliyor bunu. O yüzden erkeğin doğasında poligami olup olmadığını sorgulamak karışık. Ama dediğim gibi, ilk insanlara baktığımız zaman bunun böyle olmadığını görüyoruz. Demek ki tekeşliliğe zorlanıyoruz.
Müge İplikçi-Yazar:  “‘İşin sırrı bu’ formüllerine şaşırıyorum”

“Dünya üzerinde gittikçe muhafazakârlaşan bir yapı var. Bunu 20, 30 yıl daha çekeceğiz, o kesin. 20 yıl önce çok daha hararetle, zihin açıcı ve devrimci bir üslupla tartışılıyordu bu konular ve hâlihazırdaki sistemi beslemek adına yapılmıyordu. Hemen her şeyin çağa özgü suni bir doğallaştırmayla 'işin sırrı bu!' formüllerine indirgenmesine gerçekten şaşırıyorum.”

Serdar Turgut-Gazeteci:  “Çokeşlilik kadının doğasında da var”

“Psikologların hemen hemen tümü sorunlu olduğunu düşündüğü erkeklere evlilik dışı ilişkiyi deneyip denemediklerini sorar zaten. O psikoloğun ortaya attığı varsayım yeni bir şey değil yani. Ama bu çok tek yönlü bir bakış açısı olmuş. Çokeşlilik erkeğin doğasına uygun olabilir ama kadının doğasında da var. Bence evlilik insan doğasına aykırı zaten. Bunu düzeltmenin de yolu yok. Belki doğasında var erkeklerin, çekime karşı koyamıyor olabilir ama bu kadar basit değil. Karısını aldatmak erkeği de ruhsal açıdan etkiler. Severek evlendiği insanı aldattığında erkek kötü hisseder kendini.”

RÖPORTAJ: Nilüfer Kas “Röportaj verme sanatı”nı öğretiyor

Fotoğraf: Münhan Çınar

Pop-art üstadı Andy Warhol “Gelecekte herkes 15 dakikalığına meşhur olacak” kehanetinde bulunurken tam olarak bugünü kastetmiş olsa gerek. Malûm, bugün kafamızı ne yöne çevirsek bir mecra; hangi mecraya gözümüz, kulağımız takılsa başka bir ses, başka bir görüntü… Haber bültenlerinde muhabirin arkasından eşine, dostuna el sallayanlardan, internet sitelerine kendi videolarını yükleyenlere kadar hemen herkesin kısa süre de olsa şöhrete kavuştuğu bir dönemden bahsediyoruz ne de olsa. Bu durumda, hayatlarımızda kocaman bir alanı işgal eden medyaya fazla önem atfetmemek de mümkün gözükmüyor. Birileri farkında olsa da olmasa da bu kadar çok izleyen varken neyi, nasıl söylediğiniz, her şeyden önce kendi isminize halel getirmemek için büyük önem taşıyor. Yıllarını gazeteciliğe adamış biri olan Nilüfer Kas uzun süre türlü insanla röportaj yapıp, muhtelif yanıtlarla karşılaşması vesilesiyle bu durumun farkında olduğundan, ekran karşısında ya da yazılı basında konuşacak kişilere, “neyi nasıl söylemesi, neyi niçin saklaması gerektiğini” öğretiyor.
Kas’a şimdilik yalnızca büyük şirketlerin yöneticileri geliyor ama her ânını kamera karşısında “önemli” demeçler vermekle geçiren şöhretli isimlerin de en azından kendilerine maruz kalanların fiziksel ve ruhsal gelişimini düşünerek kendisine başvuracağı günler yakın görünüyor. Kim bilir; belki yarın, belki yarından da yakın…


*Üst düzey yönetici olmak başlı başına iletişim becerisi gerektiren bir şey. Neden gerek duyuyorlar bu eğitimi almaya? Korkuyorlar mı gazetecilerden?

Gazetecilerden korkmuyorlar. Sadece yaptıkları işlerin mesajlarını karşı tarafa doğru şekilde aktarmak istiyorlar. İletişim becerisi, gazeteciyi ağırlamanızda önemli ama röportaj çok ayrı bir tecrübe gerektiriyor. Röportajı yapıyor, ertesi gün çıkan haber onu mutlu etmiyor. “Ben bunu demedim, yanlış aktarıldı.” Aslında sorun gazetecide değil. Kendisi yanlış aktardığı için sonuçtan memnun olmuyor. Fakat günah keçisi her zaman gazeteciler.

*Talep çok mu?

Aslında herkes istiyor ama birçok kişi bunu tecrübeleriyle yapmak istiyor. Ben bu işin altından kalkarım diyerek. Ben konuşmayı biliyorsam bunu da yaparım diyorlar. Aslında hitabet başka, gazetecilerle konuşmak başka bir şey.

*Sizden ders alan yöneticiler bunu çevrelerinden saklıyorlarmış. Bu eğitimi almaktan utanıyorlar mı?

Hayır ama sonuçta onların gizlilik taleplerine saygı duyuyoruz. Nedenini de söylemiyorlar ama uygun görmüyorlar. İnternet sitemizde şirket isimlerini yayınlamamıza bile kesinlikle karşı çıkıyorlar.

*Bu kadar çok iş yaparken reklamınızı yapamıyorsunuz yani. İşlerinizi etkilemiyor mu bu durum?

Gazeteciler de öyle değil midir? Yıllarca alıştığım için bana garip gelmiyor herhalde. İşin mutfağında bir şeyler yaparsınız ama starlar hep başkadır.

*Ama gazeteci yaptığı işin altına imzasını atar…

Evet imzanız yayınlanır. Burada sizi tatmin eden… Birbirlerine söylediklerini biliyorum. Bizden haberdar ediyorlar birbirlerini.

*Neden yıllarca başarıyla sürdürdüğünüz gazeteciliği bırakıp medya koçluğuna başladınız peki?

Bir arkadaşım böyle bir ihtiyaç olduğunu söylemişti, özellikle şirket yöneticileri için. Neden yapmıyorsun dedi. Düşündüm ama çok kolay değil bildiklerini aktarmak. Bir şeyleri biliyorsunuz, tecrübeniz var ama ne kadarı karşı tarafın işine yarar? Nasıl aktarırsın? Bu işin asıl önemli kısmı aktarmadan çok uygulaması. Bu işin nasıl yapıldığını gerçek simülasyonlarla gösteriyoruz. Kameramanımız bize sabahtan akşama kadar eşlik ediyor. Eğitime başlamadan önce 15, 20 dakikalık bir canlı yayın simülasyonu yapıyoruz. Bu da süreci belirleyen uygulama oluyor. İyi bir röportajda karşı tarafın eksiklerini ortaya çıkarabilirseniz, bildiklerinizi ihtiyacı olduğu şekilde aktarabilirsiniz.

*Eğitim verirken sizi çok şaşırtan ya da güldüren durumlar oldu mu?

Birine şöyle sordum. Hem bir şirketin CEO’suydu hem de sanayi odasının başkanlığını yapıyordu. “Çalıştığınız yerin halka zararı olduğu düşünülürse, tercih yapmak zorunda kalsanız sanayi odası başkanlığını mı şirketin CEO’luğunu mu tercih edersiniz?” Tabii ki şirketimden yana kullanırım dedi sonra elini yüzüne kapattı, eyvah dedi. Dedim ki, şu cevabı bir gazeteciye verseniz anında sanayi odasından atılırdınız. Çok büyük bir gaf yaptım. Dilime hâkim olmam gerekiyor dedi. Kadınlarda da giyimle ilgili sıkıntılar var. Mesela anvelop etek giymiş biri. Tüm röportaj boyunca etek açılmasın diye eli hep eteğin kapağındaydı. İzlediğinde kendisi de çok rahatsız oldu.

*Size gelenlerin ortak sıkıntısı ne?

Yılların tecrübesiyle her şeye hâkim olduklarını düşünüyorlar. Ego çok yüksek. Öyle de olması lazım tabii. Bazen şunu da yapıyorlar, tüm bilgilerini karşı tarafa aktarmaya çalışıyorlar. 10 cümlede anlatabileceği konuyu uzatıyor. Sonuçta gazeteci işin içinden çıkamıyor. Oysa net olmak çok önemli. Bir de işin şehvetine kapılıp çok konuşup sonradan pişman olanlar var. Dost sohbeti zannedip, vermemesi gereken bilgileri veriyorlar.


“Demet Akalın korkunç”

*İş adamları en azından ayda yılda bir medyaya çıkıyor. Bir de her an tüm medyaları işgal etmeye çalışan ünlüler var. Bizim ruh sağlığımız açısından, asıl onların alması gerekmez mi bu eğitimi?

Onların böyle bir isteği olduğundan emin değilim. Doğru algılanmak gibi yani. Çünkü şöyle düşünüyor: Konuşurum, popüler olurum. Ne kadar çok hata yaparsan o kadar çok konuşulursun. Birçoğu da bunu özellikle yapıyor. Tartışılmak istiyor.

*Kamera karşısında çok dikkatsiz konuştuğunu düşündüğünüz ünlüler var mı?

Demet Akalın mesela korkunç. Hülya Avşar bilinçli, tartışma yaratmak için konuşuyor. Tuba Ekinci de öyle. Ben siyasilerin eğitim alması gerektiğini düşünüyorum daha çok. Özellikle parti sözcüsü konumundakilerin.

*Parti sözcülerinde böyle bir eksiklik olduğunu mu düşünüyorsunuz?

Evet.

*Periyodik olarak gaflarıyla gündem yaratan başbakanla ilgili ne düşünüyorsunuz?

İrticalen konuşmuyorsa çok başarılı ama irticalen konuşuyorsa yani metne bağlı değilse çok başarısız. Ama bu bizim için çok güzel. Çünkü haber çıkıyor. O bu kadar gaf yapmasa gazetecilere nereden haber çıkacak?

*Sizden eğitim alsa, kendisinde tamamlamak isteyeceğiniz en önemli eksikler neler olur?

Karşı tarafı kontrol etmeye çalışmak. Başbakanın en büyük handikapı bu. Her zaman karşı tarafı kontrol etmeye çalışıyor. Kendini kontrol etse şu âna kadar o çok tartışılan konuşmaların hiçbiri yapılmayacaktı. Birsürü gafı var. Neredeyse metinsiz yaptığı her konuşmada bir gaf yapmış.

*Ama bu durum halkın gözünde “içimizden biri” imajı yaratıyor, insanların hoşuna gidiyor galiba.

Kesinlikle. Doğal olduğunu düşünüyorlar çünkü. Nedense doğallık, hata yapmak halkın hoşuna gidiyor. Hatırlıyor musunuz? Bakan Faruk Nafiz Özak, başbakanın yerine konuşma yaptı, medya önüne hazırlıksız çıktı. Yaklaşık altı dakikada 12 bardak su içmişti. Hazırlıksız çıkmakla ilgili en iyi örnekti. İnanılmazdı. Demek ki medyanın karşısına çıkarken hazırlıklı olacaksın yoksa internet sitelerinde en çok izlenen videolardan birisi olursun.


Nilüfer Kas’a göre:

Yılmaz Erdoğan: Röportajı tersine çevirme ustasıdır. Bir bakarsınız, o soruyor, siz yanıtlıyorsunuz!

İlhan Kesici: Bir gazeteciyle neden konuştuğunu, hangi mesajları vereceğini her zaman bilir. Her zaman gazeteciyi etkileyen, ağzından çıkan her sözü mutlaka yazmalıyım dedirten, vicdanına dokunan bir yanı, çok tatlı, anlaşılır bir dili vardır. Üç günlük muhabir de olsa köşe yazarına gösterdiği saygıyı gösterir.

Cem Boyner: Röportajcı ne sorarsa sorsun, önce kendi söylemek istediğini anlatır. Uzun yanıtlar verir ama sonunda satır aralarına gizli çarpıcı cümleler koyar. Şahane bir röportajla yanından ayrılırsınız.

Deniz Baykal: Röportajlarına bu kadar hazırlıklı gelen bir başka siyasetçi daha yoktur. Sorularınızdan en az beşini tahmin edip, yanıtını bile hazırlamıştır. O yüzden iki kere hazırlık yapmanız, tahmin edemeyeceği soruları sormanız lazımdır. Yoksa sağ gösterip, sol vurur.